Vehabizam je konzervativni pokret u islamu koji se utemeljio krajem 17. i početkom 18. veka. Njegov duhovni izvornik je Muhamed  Abdulvahab, tzv. reformator islama, poreklom iz Saudijske Arabije. Vehabizam se zasniva na redukcionističkim, izvornim idejama o islamu i islam interpretira drugačije od drugih islamskim smerova kao što su sunizam, sufizam i šiizam. Vehabizam nastoji da zadrži muslimane na izvornoj interpretaciji islama bez daljih naučnih, teorijskih i sličnih  posredovanja u interpretaciji. Samim tim vehabizam je interpretativni tok koji nema svoju literaturu ni mišljenje i zagovara krajnje redukovanje čoveka kao pojedinca i muslimana kao zajednice.

Vehabizam je nastao kroz političku podelu u Saudijskoj Arabiji krajem 17. veka u kojem je razlika  napravljena između političkog života muslimana i religijskog, pri čemu religijski život kontroliše vehabijski izvornik.

U modernom vremenu vehabizam je najzastupljeniji u nerazvijenim delovima Azije, a u manjoj meri i u Evropi. Mnogi ga okrivljuju za podsticanje terorizma i smatra se da predstavlja ideološku osnovu današnjih terorističkih grupa u Avganistanu, Saudijskoj Arabiji i Iraku. Postoje mišljenja da su pojedini poklonici vehabizma podržali terorističke napade u SAD-u i Evropi.

Vehabizam u Srbiji

Postoje strahovanja da će radikalizovani evropski muslimani sa pasošima Evropske Unije preći granice i stopiti se sa društvom

U operaciji MUP-a Srbije, koja je sprovedena u martu 2007. godine na Pešterskoj visoravni, na planini Ninaji u jednoj od kraških pećina otkriven je kamp za obuku vehabija. Tom prilikom je uhapšeno četvorica vehabija, dok je peti pobegao. Kod njih je nađeno oružje različitih kalibara i marki sa odgovarajućom municijom, veća količina plastičnog eksploziva, satni mehanizmi, puščana municija, a pored toga i više kanistera sa naftom i vodom, vojnička odeća i sanitetski materijal. U pećini su nađeni bajonetski noževi, bombe, dvogledi, zaštitne maske, pribor za čišćenje oružja, kompasi, geografske karte, priručnici o rukovanju automatskim oružjem, jedna sablja, različite vrste propagandnog terorističkog materijala, vojni priručnici za preživljavanje i nekoliko kompakt diskova.

U javnost su prvi put dospeli 2006. godine kada su nasilno prekinuli koncert „Balkanike“ u Novom Pazaru, jer je on “protiv islama i šerijatskog zakona”. Oni su i pre incidenta na Ninaju bili više puta hapšeni zbog tuča, nasilja i vatrenih okršaja. Kasnijim policijskim akcijama uhapšeno je 12 vehabija, koje je Sudsko veće Posebnog odeljenja Okružnog suda u Beogradu osudilo  na više od 60 godina zatvora zbog terorizama i planiranja ubistva glavnog muftije Islamske zajednice u Srbiji Muamera Zukorlića.

Muslimanske dobrotvorne organizacije su aktivne u Srbiji, BiH, Albaniji i Bugarskoj od sredine 1990-ih. Mnoge od tih dobrotvornih organizacija finansira naftom bogata Saudijska Arabija, a cilj im je propagiranje vehabizma. U poslednjih 20 godina potrošena je velika količina novcа u Bugarskoj za više od 150 novih džаmijа i takozvanih “nаstаvnih centara” za širenje vehabizma. Analitičari kažu da јe radikalni islam ojačao u јužnoj i severoistočnoј Bugarskoј, gde militantni islamisti, kako tvrdi bivši bugarski muftiјa Nedim Gendzhev, žele da se stvore “trougao fundamentalista” u oblasti Bosne, Makedoniјe i bugarskih zapadnih Rodopa. Postoje strahovanja da će radikalizovani evropski muslimani sa pasošima Evropske Unije preći granice i stopiti se sa društvom.

Vehаbizаm postаje problem, аli ne predstаvljа bezbednosnu pretnju, izjavila je mаkedonska ministаrka unutrаšnjih poslovа Gordаnа Jаnkulovskа pri poseti srpskog ministra unutrašnjih poslova Ivice Dаčića u septembru ove godine. “Ove grupe se prate više od godinu dаnа i u ovom trenutku ne predstаvljаju veliku pretnju bezbednosti zа obe zemlje. Ipak, postoji opаsnost dа region bude bаzа zа regrutovаnje teroristа”, rekаo je Dаčić posle sаstаnkа sа Jаnkulovskom 18.septembra.

Vehabije u Bosni i akcija „Svjetlost“

Policija u BiH upozrava na opasnost od terorizma, koja dolazi pre svega od selefijskog (vehabijskog) učenja, međutim, u političkom vrhu ova opasnost se neretko negira

U Bosni i Hercegovini danas ima oko 100 hiljada vehabija, a terorističku pretnju predstavljaju i „određene političke veze u vrhu bošnjačke politike“ i iranske obaveštajne službe.

Stručnjaci u ovoj oblasti smatraju da oko pet odsto bošnjačkog stanovništva čine pripadnici vehabijske strukture, čiji razvoj podržava poglavar Islamske zajednice u BiH Mustafa Cerić.

Prema rečima člana Ekspertskog tima za borbu protiv terorizma i organizovanog kriminala u BiH Dževada Galijaševića Gornja Maoča je jedan od operativnih punktova vehabizma, zasnovan na teritorijalnom principu. Takvih punktova još ima oko Zenice (Šerići, Željezno Polje, Tetovo), Travnika (Mehurići), Zavidovića (Rujnici, Kamenici), Maglaja (Bočinja, Ravna), Bužima, Mostara, Sanskog Mosta, Sarajeva, na entitetskoj granici i na područjima između većinskog bošnjačkog i hrvatskog stanovništva.

Često je reč o mestima koja su na dnu socijalne lestvice, pa „članovi vehabijskog pokreta u njima žive od dugih brada i podrezanih nogavica, čekajući novac iz arapskog sveta kojim se nagrađuje njihova borba za islam”. Vehabizam u BiH je militantan i isključiv i predstavlja ideologiju  mržnje prepoznatljivu po siromašnoj interpretaciji islama.

Vehabije su islamski fundamentalisti o kojima se u BiH i dalje nedovoljno govori, a nakon događaja u Gornjoj Maoči postalo je jasno i da su van državne kontrole.

Najveća posleratna policijska akcija „Svjetlost“ odigrala se početkom  ove godine u noći između 1. i 2. februara u Gornjoj Maoči, selu između Tuzle i Brčkog. Tom prilikom uhapšen je i vođa vehabijske zajednice u Gornjoj Maoči Nusret Imamović. Za njega mnogi veruju da je naslednik “šejha” Jusufa Barčića, koji je poginuo u saobraćajnoj nezgodi 2007. godine. Barčić je zagovarao radikalne stavove pokušavajući da ih inkorporira u zvanične institucije BiH, zbog čega je sa njima bio u sukobu, dok je  Imamović još radikalniji.

Priča o vehabijskoj zajednici u BiH počinje kada su se bivši pripadnici odreda El-mudžahedin armije BiH, borci iz islamskih zemalja, naselili u mesto Bočinja. Povlačenjem u Gornju Maoču nakon 11. septembra 2001. godine stvorena je eksteritorijalna zatvorena zajednica, koja nije priznavala zakone BiH i u nju nije bio omogućen pristup nikome ko nije deo zajednice, uključujući i policijske snage. Ovakva zajednica izazivala je sumnju i strah, a u njoj se živi po šerijatskim zakonima.

Policija u BiH upozrava na opasnost od terorizma, koja dolazi pre svega od selefijskog (vehabijskog) učenja, međutim, u političkom vrhu ova opasnost se neretko negira.

“Federalne vlasti svesno krše Ustav i zakone zbog odnosa prema Gornjoj Maoči, jer su dopustile grupi sledbenika radikalnog tumačenja islama da ovo selo kod Brčkog bukvalno izdvoji iz sastava FBiH i pretvori ga u vehabijsku oazu”, rekao je predsednik parlamentarne komisije za nadzor nad radom Obaveštajno-sigurnosne agencije BiH Mirko Okolić.

Ministar rada i socijalne politike Srbije Rasim Ljajić izjavio je za B92 da su vehabije u Gornjoj Maoči povezane sa vehabijama u Novom Pazaru i istakao je da je reč o istom pokretu koji se pojavio na ovim prostorima posle rata u BiH.

Žitelji Gornje Maoče povezivani su i sa planovima za terorističke napade u zapadnoj Evropi, uključujući i postavljanje bombe tokom sahrane pape Ivana Pavla II.

Kampanja za vehabizam

Početkom ove godine međunarodna organizacija vehabija pokrenula je kampanju širom Bosne i  Hercegovine kojom se ne-muslimani pozivaju da pređu u islam. Oni takođe kritikuju trаdicionаlne liberаlne bosanske muslimаne, tvrdeći dа  mnogi Bošnjаci ne prаktikuju pravi islam.Članovi orgаnizаcije “Poziv u Rаj” lepili su plakate i delili letke u Sаrаjevu, Bihаću, Sаnskom Mostu, Mаglаju, Zenici, Trаvniku, Tuzli i Tešnju. Na jednom od njihovih predаvаnja grčki islamski preobraćenik Efstаtios Tsionis tvrdio je dа se 60 odsto Bošnjаkа ne moli, 70 odsto ženа ne “pokrivаju sebe”, а 90 odsto Bošnjаkа pije аlkohol.

Takođe se ohrabruju i samoubilački napadi. Vođa vehabijske zajednice Nusret Imamović svojevremeno je na veb portalu putvjernika.com napisao:  “Ovakav vid borbe ne smatramo zabranjenim, ali isto tako ne mislimo da ga treba koristiti kao što se koristi klasično uobičajeno oružje, nego samo u izuzetnim prilikama i situacijama“.

Vladimir Dević
Kristina Vilhelm
Majda Fodora
Mina Delić